× 8 ×

شیعیان امامی مذهب قائلند که حجت های الهی از پیشینیان تا خاتم پیامبران و اهل بیت او معصوم هستند – و این عصمت را در اندیشه و گفتار و کردار ، از کودکی تا زمان مرگ می دانند - .

در این نوشتار درباره عصمت از نگاه شیعیان امامی مذهب ، نظر سلبی یا ایجابی نداریم .

سخن در این است ، که قائلان به موضوعی موسوم به عصمت آن را منحصر در افراد خاصی می دانند و دیگران که چنین موضوعی را نپذیرفته اند ، تحقق عصمت را در بشر ناممکن و محال می دانند .

نیز هدف ما این نیست که به قضاوت نشسته و ادله آنان که عصمت را پذیرفته اند یا انکار کرده اند را بر شُماریم و سپس دسته ای را حق و دیگران را باطل بنامیم .

ما به دنبال نقطه اشتراک این دو اندیشه هستیم . چه قول اول را بپذیریم و چه قول دوم را ، پذیرفته ایم که پیرامونیان ما معصوم نیستند – به فرض پذیرش قول اول ، فقط در حال حاضر یک نفر را معصوم زنده می دانیم که غایب از نظر است - .

و در هر دو فرض ما در جهانی زندگی می کنیم ، که پیرامونیان ما معصوم نیستند .

نیک می دانیم ، که هر کس معصوم نیست ، ممکن الخطاء است – اصطلاح جایز الخطاء از ریشه باطل می باشد ، چون هیچ عاقلی خطا را جایز نمی داند - .

ممکن الخطاء هم تفاوتی بنیادین با ممکن الوجود فلسفی دارد و به معنای محتمل الخطاء است – منکرین خدا که به برهان وجوب و امکان اشکال می کنند ، تفاوت امکان در بیان عامیانه با بیان فلسفی یا تفاوت معنای لغوی امکان با معنای اصطلاحی آن را درک نکرده اند - .

و این محتمل الخطاء بودن اَفراد غیر معصوم – به فرض پذیرش اندیشه شیعیان امامی مذهب – یا همه افراد – به فرض پذیرش اندیشه مُنکرین عصمت - هم در اندیشه است و هم گفتار و هم کردار در درازنای کودکی تا مرگ !

احتمال دارد ، ما هر لحظه خطا کنیم و این احتمال اختصاص به اطفال یا نوجوانان و جوانان ندارد . چه بسیار پیرمردان و پیرزنانی که مرتکب خطاهای بزرگ و جبران ناپذیری شده اند . و اختصاص به بی دینان ندارد ، که چه بسیار دیندارانی همچون بلعم باعورا با لحظه ای غفلت از عرش به فرش آمده و از آسمان عزت به خاک ذلت افتاده اند . و اختصاص به سیاه پوست یا سفید پوست یا با شخصیت یا بی شخصیت یا خانواده دار یا بی خانواده ندارد .

همه ما محتمل الخطاء در اندیشه و گفتار و کردار هستیم ، و هر لحظه احتمال دارد ، که خطایی کوچک و جبران پذیر یا بزرگ و جبران ناپذیر مرتکب شویم .

اما درد جگر سوز آنجا پدیدار می شود که این حقیقت بدیهی و واضح را فراموش می کنیم !

اگر کسی چادر به سَر داشت و به فرض با پسر همسایه یا فلان پسر دانشگاه نَرد عشق باخت ، و عشق ورزی کرد ، شتابزده به مذهب او لعن و نفرین می فرستیم و دین داری او را مضحک می نامیم !

ناپختگی در این است ، که دین داری را ملازم با عصمت می دانیم ، و عمل دین دار را ملاک و معیار شناخت دین ! در صورتی که نه دین داری ملازم با عصمت است و نه معیار شناخت دین افعال دین داران .

یا اگر دخترکی بدون چادر وسط پارک ، لب بر لب معشوقه اش نهاده و غرق در عشق بازی شده ، یا علت تقصیر او را سبک و نوع پوشش او می دانیم که چون چادر بر سَر ندارد و حجاب اسلامی را رعایت نکرده ، چُنین بی عفتی می کند و یا با لبخندی از کنار او می گذریم ، و شاید به علت شجاعت و بی پروایی و روشنفکری اش در دلمان تحسینش می کنیم !

باید به چنین نگاه ناپخته و غیر معقولی نیز تأسف بخوریم ، که اولاً اگر عشق بازی قبیح است ، برای دین دار و بی دین و برای بشریت با هر سبک و نوع پوششی ، قبیح می باشد ؛ دوماً اگر عشق ورزی در ملأ عام نیک است و قبیح نیست ، نباید فاعل بی چادر را بر فاعل با چادر در این فعل ترجیح دهیم که ترجیح بلا مرجح - = ترجیح بلا مرجح بدین معناست که فاعل ، یکی از دو امر متساوی و متماثل را بدون غایت و مقصدی خاص برگزیند - حکیمانه نیست . مثلاً : وقتی راست گویی در منظومه فکری ما عمل خوبی است ، اگر دو نفر راست گفتند ، حکیمانه نیست که اولی را تحسین و دومی را تحسین نکنیم یا حتی تقبیح کنیم .

اگر ارتباط با جنس مخالف را قبیح می دانید که هیچ ، اگر نمی دانید هر فعلی را که عقل یا مذهبتان قبیح می داند به جای ارتباط با جنس مخالف در دو مثال بالا بگنجانید .

به قول حافظ : ( پدرم روضه رضوان به دو گندم بفروخت ! ) ، ناخلف هستیم ، اگر فراموش کنیم ، که هر لحظه همه ما امکان دارد ، خطا کنیم .

اگر دین دار خطا کرد ، یا بی دین خطایی نابخردانه مُرتکب شد ، به جای متهم کردن سلیقه و مذهبش ، فعل خطای او را با دلیل برایش موشکافی کنیم ، و بر خطایش آگاهش سازیم یا اگر این احتمال وجود داشت ، که تذکر ما سودمند نیفتد ، از کنار خطای او بگذریم و آن را خطای در اندیشه یا گفتار یا کردار فاعل مختاری بدانیم که محتمل الخطاء است و از جنس ماست و ما نیز با هر سلیقه و مذهب امکان دارد به خطایی همچون او یا شدیدتر و بدتر از او دُچار شویم !

گاه نوشته های فیلسوف...